Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że zanim pojawiły się tu egzotyczne rośliny i alejki spacerowe, planowano budowę jednej z najważniejszych świątyń w Polsce. Dziś Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego to zielona oaza ukryta przy Łazienkach Królewskich – miejsce, gdzie można podziwiać rośliny z różnych stron świata, spacerować wśród zabytkowych drzew i odkrywać historię zapisaną między alejkami.
📍Aleje Ujazdowskie 4, Warszawa
Ponad dwa wieki historii w samym centrum Warszawy
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego działa od 1818 roku i jest trzecim najstarszym ogrodem botanicznym w Polsce. Powstał z inicjatywy profesora botaniki Michała Szuberta, który doprowadził do przeniesienia ogrodu na teren dawnych Ogrodów Królewskich, w północnej części Łazienek.
Początkowo zajmował aż 22,5 hektara. Szubert podzielił go na trzy części: naukową, gdzie prezentowano rośliny według systematyki, pomologiczną z kolekcją drzew owocowych służącą edukacji przyszłych ogrodników oraz część spacerową, otwartą dla mieszkańców Warszawy.
Już kilka lat po otwarciu kolekcja liczyła około 10 tysięcy gatunków i odmian roślin, co było imponującym wynikiem nawet na tle europejskich ogrodów botanicznych tamtych czasów.
Powstania, wojny i lata odbudowy
Historia ogrodu nie była jednak spokojna. Po upadku powstania listopadowego zamknięto Uniwersytet Warszawski, a teren ogrodu zmniejszono o blisko trzy czwarte. Z dawnych ponad dwudziestu hektarów pozostało około pięciu – i właśnie taką powierzchnię ma do dziś.
Przez kolejne dziesięciolecia placówka stopniowo traciła swoje znaczenie. Dopiero po odzyskaniu niepodległości, w 1916 roku, wróciła pod opiekę Uniwersytetu Warszawskiego. Rozpoczęto odbudowę kolekcji, powstały nowe działy i odnowiono szklarnie.
Największe zniszczenia przyniosła jednak II wojna światowa. Podczas Powstania Warszawskiego niemal wszystkie budynki i szklarnie zostały zburzone, a bogate kolekcje roślin praktycznie przestały istnieć.
Po wojnie rozpoczęła się wieloletnia odbudowa. Dzięki pracy naukowców i ogrodników ogród stopniowo odzyskiwał dawny charakter. W 1965 roku został wpisany do rejestru zabytków, a dziś ponownie pełni zarówno funkcję naukową, jak i edukacyjną.
Co można zobaczyć podczas spaceru?
Choć ogród nie jest bardzo rozległy, jego kolekcje są niezwykle różnorodne. Rośnie tu około 5 tysięcy gatunków i odmian drzew, krzewów oraz roślin zielnych.
Podczas spaceru można odwiedzić między innymi:
- Różankę z licznymi odmianami róż,
- dział roślin leczniczych i użytkowych,
- alpinarium,
- kolekcję pnączy,
- dział prezentujący florę niżowej Polski,
- arboretum z wieloma cennymi drzewami.
Na terenie ogrodu znajduje się również 23 pomniki przyrody, wśród których są między innymi wiekowe dęby, miłorząb dwuklapowy, metasekwoja czy modrzew polski.
Osobną atrakcją są szklarnie, gdzie można zobaczyć rośliny tropikalne i subtropikalne, kolekcję palm, storczyków, sukulentów, egzotycznych paproci oraz roślin użytkowych, takich jak kawa, imbir czy awokado. Jedna ze szklarni mieści się w zachowanej XVIII-wiecznej oranżerii z czasów króla Stanisława Augusta.
Miejsce, gdzie miał stanąć kościół
Jedną z najbardziej zaskakujących ciekawostek związanych z ogrodem jest fakt, że to właśnie tutaj planowano budowę Świątyni Opatrzności Bożej.
3 maja 1792 roku król Stanisław August Poniatowski uroczyście wmurował w tym miejscu kamień węgielny pod budowę świątyni upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja.
Plany pokrzyżowały jednak wydarzenia polityczne i wojna z Rosją. Budowy nigdy nie ukończono, a pozostałości fundamentów zachowały się do dziś jako niewielka kapliczka, którą można zobaczyć podczas spaceru po ogrodzie.
Nie tylko ogród, ale także centrum nauki i ochrony przyrody
Choć większość odwiedzających przychodzi tu przede wszystkim na spacer, działalność Ogrodu Botanicznego UW wykracza daleko poza udostępnianie zielonej przestrzeni.
Placówka prowadzi badania naukowe, chroni zagrożone gatunki roślin, współpracuje z naukowcami z Polski i zagranicy oraz organizuje zajęcia edukacyjne dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Ważnym elementem jej działalności jest również popularyzowanie wiedzy o ochronie przyrody, zmianach klimatu i bioróżnorodności.
Misję ogrodu najlepiej oddaje krótkie hasło:
„Odkrywamy, chronimy i uczymy o świecie roślin dla lepszej przyszłości ludzi.”
Spacer, który pozwala spojrzeć na Warszawę z innej strony
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego to miejsce, w którym historia miasta spotyka się z nauką i przyrodą. W ciągu jednego spaceru można zobaczyć rośliny z różnych stron świata, poznać ponad dwustuletnią historię tej placówki i odnaleźć ślady wydarzeń, które zmieniały losy Warszawy.
Jeśli planujesz spacer po okolicach Łazienek Królewskich, warto zajrzeć również tutaj. To jedno z tych miejsc, które przypomina, że w samym centrum stolicy można znaleźć nie tylko zieleń, ale także wiele ciekawych historii ukrytych między alejkami i zabytkowymi drzewami.
